દ્વારકા તો તમે બધા ગયા જ હશો, પરંતુ દ્વારકાધીશ મંદિરના આ રહસ્ય તો તમે પણ નહીં જાણતા હોય

દ્વારકાધીશ મંદિર હિંદુઓનું પ્રખ્યાત અને મહત્વનું સ્થાન છે. આ મંદિર ભગવાન શ્રી કૃષ્ણને સમર્પિત છે. દ્વારકાધીશ મંદિર દ્વારકા, ગુજરાત, ભારતમાં આવેલું છે. આ મંદિર ગોમતી નદીના કિનારે આવેલું છે અને અહીં ગોમતી નદી અરબી સમુદ્રને મળે છે. દ્વારકાધીશ મંદિરને જગત મંદિર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. અહીં દ્વારકાધીશની પૂજા થાય છે જેનો અર્થ થાય છે ‘દ્વારકાનો રાજા’. આ સ્થાન દ્વાપરમાં ભગવાન શ્રી કૃષ્ણની રાજધાની હતી અને આજે કલિયુગમાં ભક્તો માટે એક મહાન તપ તીર્થ છે.

દ્વારકાધીશ મંદિર, 5 માળની ઇમારત અને 72 સ્તંભો દ્વારા આધારભૂત છે, જેને જગત મંદિર અથવા ત્રિલોક સુંદર (ત્રણ વિશ્વમાં સૌથી સુંદર) મંદિર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે પુરાતત્વવિદો દ્વારા 2,200-2000 વર્ષ જૂનું હોવાનો અંદાજ છે. 15મી-16મી સદીમાં મંદિરનું વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું હતું. એવું માનવામાં આવે છે કે આ મંદિર ભગવાન કૃષ્ણના પૌત્ર વજ્રભ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું.8મી સદીના હિંદુ ધર્મશાસ્ત્રી અને ફિલસૂફ આદિ શંકરાચાર્ય પછી, મંદિર ભારતમાં હિંદુઓ દ્વારા પવિત્ર ગણાતા ‘ચાર ધામ’ તીર્થયાત્રાનો ભાગ બની ગયું. અન્ય ત્રણમાં રામેશ્વરમ, બદ્રીનાથ અને પુરીનો સમાવેશ થાય છે. દ્વારકાધીશ એ ઉપખંડમાં ભગવાન વિષ્ણુનું 108મું દૈવી મંદિર છે, જે દૈવી મસ્તકનો મહિમા કરતા પવિત્ર ગ્રંથો પણ છે.

ગુજરાતના દ્વારકા શહેરનો સદીઓ જૂનો ઇતિહાસ છે અને મહાકાવ્ય મહાભારતમાં દ્વારકા રાજ્ય તરીકે તેનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ગોમતી નદીના કિનારે વસેલા આ શહેરનો ઉલ્લેખ દંતકથાઓમાં ભગવાન કૃષ્ણની રાજધાની તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે ભગવાન કૃષ્ણએ કંશને માર્યો હતો, ત્યારે કંશના સસરા જરાસંધે મથુરા પર 17 વાર હુમલો કર્યો હતો અને દરેક વખતે ભગવાન કૃષ્ણ દ્વારા તેનો પરાજય થયો હતો.મથુરાએ દરેક યુદ્ધમાં ઘણું સહન કર્યું તેથી ભગવાન કૃષ્ણ મથુરા છોડીને સૌરાષ્ટ્રમાં આવ્યા અને દ્વારકાને પોતાનું ધામ બનાવ્યું.

હિંદુ પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, દ્વારકાનું નિર્માણ કૃષ્ણ દ્વારા સમુદ્રમાંથી મેળવેલા જમીનના ટુકડા પર કરવામાં આવ્યું હતું. દુર્વાસા ઋષિએ એકવાર કૃષ્ણ અને તેમની પત્ની રૂકમણીને જોયા. ઋષિ ઈચ્છતા હતા કે ભગવાન કૃષ્ણ અને રૂકમણી તેમની સાથે તેમના ધામમાં આવે.આ ભગવાન કૃષ્ણ અને રુક્મિણી સંમત થયા અને ઋષિ સાથે તેમના નિવાસસ્થાન તરફ ચાલવા લાગ્યા. થોડે દૂર ગયા પછી રૂકમણી થાકી ગઈ અને શ્રીકૃષ્ણ પાસે પાણી માંગ્યું. શ્રી કૃષ્ણએ એક પૌરાણિક ખાડો ખોદ્યો અને ગંગા નદીનું પાણી તે જગ્યાએ લાવ્યા. ઋષિ દુર્વાસા ગુસ્સે થયા અને રુક્મિણીને તે જ જગ્યાએ રહેવાનો શ્રાપ આપ્યો. દ્વારકાધીશ મંદિર એ સ્થાન પર હોવાનું માનવામાં આવે છે જ્યાં રુક્મિણી ઊભી હતી.

મંદિરની ઉપરનો ધ્વજ સૂર્ય અને ચંદ્રને દર્શાવે છે, જે સૂચવે છે કે જ્યાં સુધી સૂર્ય અને ચંદ્ર પૃથ્વી પર હાજર રહેશે ત્યાં સુધી કૃષ્ણ હશે. ધ્વજ દિવસમાં 5 વખત બદલાય છે, પરંતુ પ્રતીક સમાન રહે છે મંદિરમાં સિત્તેર સ્તંભો સાથેનું પાંચ માળનું માળખું છે. મંદિરનું શિખર 78.3 મીટર ઊંચું છે. આ પ્રાચીન મંદિર ચૂનાના પત્થર દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું છે જે હજી પણ તેની મૂળ સ્થિતિમાં છે.

મંદિર આ પ્રદેશ પર શાસન કરનારા રાજવંશો દ્વારા કરવામાં આવેલ જટિલ શિલ્પને દર્શાવે છે. આ કાર્યો દ્વારા માળખું વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું ન હતું. મંદિરમાં બે પ્રવેશદ્વાર છે. મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર (ઉત્તર દ્વાર)ને ‘મોક્ષદ્વાર’ (દ્વારમાંથી મુક્તિ) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રવેશ મુખ્ય બજાર તરફ દોરી જાય છે.દક્ષિણ દ્વારને ‘સ્વર્ગ દ્વાર’ (સ્વર્ગનું દ્વાર) કહેવામાં આવે છે. આ દરવાજાની બહાર 56 પગથિયાં છે જે ગોમતી નદી તરફ જાય છે.

error: Content is protected !!